My fantastic Webdings Logo

Belgelerle Tarih Öğretimi

Öğrencileriniz için tarihi hayata taşıyın...


ARŞİVLERİMİZ


CUMHURBAŞKANLIĞI ARŞİVİ


      Çankaya Köşkü Arşivi olarak da bilinen Cumhurbaşkanlığı Arşivi, Cumhurbaşkanlığı’nın Çankaya’daki yerleşkesi içinde hizmet vermektedir. Cumhurbaşkanlığının görev ve fonksiyonları neticesinde oluşan arşiv belgeleri mevcuttur. Son yıllarda belgelerin dijital ortama aktarılmasında ve tasnif faaliyetinin gerçekleştirilmesinde bir atak içerisinde olan Arşivden posta yoluyla yararlanılmaktadır. Konunuza ilişkin yaptığınız başvuru posta yolu ile cevaplandırılmaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ (TBMM) ARŞİVİ


Arşiv Malzemesi

  1. Yasama Arşiv Malzemesi
    1. Kanun dosyaları
    2. Karar dosyaları
    3. Genel Kurul Tutanaklarının asılları
    4. Denetimle ilgili dosyalar
    5. Diğer Önergeler
    6. Genel Kurulda işlemden kaldırılan veya reddedilen dosyalar
    7. Geri alınan işlere ait dosyalar
    8. Hükümsüz kalan işlere ait dosyalar
    9. Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğü kayıt defteri
    10. Komisyonlar evrakı (İçtüzük Md. 49)
    11. İstiklal Mahkemeleri, Yüce Divan dosyaları
    12. Meclis-i Mebusan, Meclis-i Ayan Zabıt Cerideleri, Temsilciler Meclisi, Milli Birlik Komitesi, Kurucu Meclis, Millet Meclisi, Cumhuriyet Senatosu, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Milli Güvenlik Konseyi, Danışma Meclisi
    13. Kapalı Oturum Tutanakları
    14. İstiklal Madalyası defterleri
    15. Arşiv Kurulunca, arşiv malzemesi olarak değerlendirilen evrak.
  2. Yönetim Arşiv Malzemesi
    1. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı Özel Kalem Müdürlüğünün dosya ve evrakı
    2. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı Kararları ile Genel Sekreterliğin dosya ve evrakı
    3. Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan Üyeleri ile Yasama Meclisleri Üyelerine ait özlük dosyaları
    4. Çeşitli nedenlerle Türkiye Büyük Millet Meclisi kadrolarından ayrılmış olan memurlara ait özlük dosyaları
    5. Türkiye Büyük Millet Meclisine gelen ve giden evraka ait kayıt ve zimmet defteri
    6. İlgili kanunlarla belirli süre bekletilmesi öngörülen evrak
    7. Arşiv Kurulunca, arşiv malzemesi olarak değerlendirilen evrak

MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI ARŞİV MÜDÜRLÜĞÜ


      Arşivin ilk ne zaman kurulduğuna dair herhangi bir belgeye rastlanmamakla birlikte, İstanbul-Sultanahmet’te bulunan “Askerî Evrak Mahzen Müdürlüğü” ve Kayseri-İncesu’da bulunan “Evrak Mahzen Memurluğu’nun”, İkinci Dünya Savaşı sırasında kurulduğu bilinmektedir. Kayseri-İncesu’da kurulan Evrak Mahzen Memurluğu, İstanbul-Sultanahmet Evrak Mahzen Müdürlüğü’nün bir kısmı olarak teşkil edilmiştir.


     Samsun-İskenderun hattının batısında kalan bölgedeki birlik ve kurumların arşiv malzemesi İstanbul-Sultanahmet Evrak Mahzen Müdürlüğü’ne, bu hattın doğusunda kalan bölgedeki birlik ve kurumların arşiv malzemesi de Kayseri-İncesu Evrak Mahzen Memurluğu’na teslim edilmiştir.


     1958 yılında iki Evrak Mahzen Memurluğu’nun adı, “Evrak Mahzen ve Tasnif Komisyonu Müdürlüğü” olarak değiştirilerek Genelkurmay Merkez Dairesi’ne bağlanmıştır. 1959 yılında Genelkurmay Başkanlığı’nca İstanbul-Sultanahmet Evrak Mahzeni’nin, Eskişehir’deki Teftiş Dairesi Arşivi’ne ve Kayseri-İncesu Evrak Mahzeni’nin de Kayseri Zincidere’de toplanmasına karar verilmiştir. 1962 yılında arşivlerin Zincidere’de toplanmasından vazgeçilerek; İstanbul-Sultanahmet Evrak Mahzeni Eskişehir’e intikal etmiştir. Genelkurmay Başkanlığının 15 Eylül 1962 tarihli emriyle Eskişehir’deki arşiv 01 Ekim 1962 tarihinde, Zincidere’deki arşiv de 20 Kasım 1962 tarihinde Tire’ye intikal ederek “Tire Askerî Arşiv Müdürlüğü” olarak hizmet görmeye başlamıştır. Genelkurmay Başkanlığının 05 Nisan 1963 tarihli emriyle Askerî Arşiv Müdürlüğü, Milli Savunma Bakanlığı Müsteşarlığına bağlanmıştır.


     1976 yılında “Askerî Arşiv Müdürlüğü” tekrar Eskişehir’e intikal ederek, Eskişehir’deki Hesap Teftiş Arşivi ile Tire Arşivi birleştirilerek “Eskişehir Milli Savunma Bakanlığı Müsteşarlığı Arşiv Müdürlüğü” adı altında faaliyetine devam etmiştir.


     Milli Savunma Bakanlığı Müsteşarlığının 1981 tarihli emriyle, Arşiv Müdürlüğü 06 Nisan 1982 tarihinde Ankara, Lodumlu’ya intikal etmiştir. Sağlık, asker alma konuları ve personel şahsi dosyaları ağırlıklı olmak üzere Osmanlı Döneminden kalma belgeler bulunmaktadır.

GENELKURMAY ASKERÎ TARİH VE STRATEJİK ETÜT (ATASE) DAİRE BAŞKANLIĞI ARŞİVİ


      Birinci Dünya Harbi bütün şiddetiyle sürerken, 11 Nisan 1916 tarihinde Başkomutan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa şu emri yayınlar: "Nezaret Müsteşar Muavinliğine bağlı olmak üzere, geçici olarak bir Harp Tarihi Şubesi kurulacaktır. Bu şubede bir kurmay ve bir yardımcı subayla, iki kâtip ve bir ressam (desinatör) astsubay ve iki emir eri bulunacaktır. Kırtasiye ve diğer ihtiyaçları Levazım tarafından karşılanacaktır. Birliklerin harp cerideleri, bu şube tarafından yazıyla istenilerek, Çanakkale'den itibaren, devam etmekte olan harbin tarihi yazılmaya başlanacaktır."


      Bu emir üzerine, "Tarih-i Harp" adıyla kurulan birim, İstanbul'daki "Karargâh-ı Umûmî"nin 16'ncı şubesi olarak faaliyete başlar.


      Tarih-i Harp şubesinin kuruluşundan sonra, askerî tarihle ilgili belgeler toplanarak, arşiv oluşturulmaya başlanır. Amaç, Çanakkale'den başlamak üzere, içinde yer alınan Birinci Dünya Harbinin tarihini güvenilir kaynaklara, belgelere dayanarak yazmaktır.


      Çeşitli çalışmaların sonunda; 1853-1856 Kırım; 1876-1877 Sırp-Karadağ; 1877-1878 Osmanlı-Rus; 1897 Türk-Yunan; 1911 Türk-İtalyan; 1912-1913 Balkan Harplerine ait harp ceride ve belge dosyalarının, raporlarının Harp Tarihi Şubesi arşivinde toplanmasına başlanılır. Çanakkale Savaşlarına ait belgeler, 19 Temmuz 1917 tarihinde Harp Tarihi Şubesine teslim edilir.


      Harp Tarihi Şubesi, Birinci Dünya Harbi sonuna kadar, bir taraftan Genelkurmay Başkanlığına gönderilmeyen harp ceride ve dosyalarını toplamaya çalışırken, bir taraftan da elde dağınık bir şekilde bulunan belgeleri dosyalandırmak ve bu dosyaların sicillerini tutmak suretiyle kaybolmalarını önlemeye gayret eder.


      Çeşitli şube ve kısımlar altında değişik isimlerle yer alan Genelkurmay Harp Tarihi Şubesi, 1921 yılında "Tarih-i Askerî Encümeni" adıyla; 1922 yılında da önce "Genelkurmay Encümeni" sonra da "Harp Tarihi Şubesi" ismiyle faaliyetini sürdürür.


      1923 yılında şubede bulunan bütün belgeler Konya'da Alaaddin Camisi içerisindeki bir bölüme taşınır. 1926 yılında belgeler Ankara'ya taşınıncaya kadar tasnif faaliyetleri Konya'da devam eder. Genelkurmay Başkanlığının yeni teşkilatlanması sırasında Şube, "Harp Tarihi Dairesi Riyaseti" adını alır. 1928 yılında da "Genelkurmay Harp Tarihi Encümeni" adı altında faaliyetine devam eder. Sonraki yıllarda da teşkilat yapısındaki değişikliklere uygun olarak farklı isimler alan Şube, 1978 yılında Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı, Kasım 2004'te de Genelkurmay ATASE ve Denetleme Başkanlığı adını almıştır.


      Arşiv faaliyetlerinin daha sağlıklı bir ortamda yürütülmesi için, ATASE ve Denetleme Başkanlığı bünyesinde ayrı bir arşiv binası yapılmıştır. 2002 yılından itibaren yapılan bu binada hizmet verilmektedir.


      ATASE Arşivi olarak bilinen Arşiv, 2011 yılındaki teşkilat değişikliği sebebiyle Genelkurmay ATASE Daire Başkanlığı Arşivi adını almıştır. Arşivden yararlanma, Bakanlar Kurulunun 31 Ocak 2002 tarihli, "Devlet Arşivlerinde Araştırma ve İnceleme Yapmak İsteyen Türk veya Yabancı Uyruklu Gerçek veya Tüzel Kişilerin Tâbi Olacakları Esaslar"a ilişkin kararı çerçevesinde yürütülmektedir. Araştırmacılardan başvurularında "Müracaat Formu ve Taahhütname" ile kimlik fotokopisi istenmektedir. Ayrıntılı bilgi için tıklayınız.


      ATASE Arşivinde en eski tarihli belgeler 1853-1856 Kırım Harbine aittir. Arşivde, muharebe, harekât, istihbarat ve lojistik destek konularındaki belgelerden oluşan koleksiyonlar mevcuttur. Araştırmaya açık bu koleksiyonlar şunlardır:


  1. Osmanlı-Rus Harbi (Kırım Harbi) (1853-1856)
  2. Osmanlı-Sırp-Karadağ Harbi (1875-1877)
  3. Osmanlı-Rus Harbi (1877-1878)
  4. Osmanlı-Yunan Harbi (1897)
  5. Osmanlı-İtalyan Harbi (1911-1912)
  6. Balkan Harbi (1912-1913)
  7. Birinci Dünya Harbi (1914-1918)
  8. İstiklâl Harbi (1919-1922)
  9. ATATÜRK Koleksiyonu
  10. İkinci Dünya Harbi


      ATASE Arşivi, koleksiyonlardan da anlaşıldığı gibi Türk askeri tarihi için çok önemli bir kaynaktır. Günümüz askeri tarihiyle ilgili belgeler de burada toplanmaktadır.

TÜRK TARİH KURUMU (TTK) ARŞİVİ


      Atatürk'ün direktifleriyle, 15 Nisan 1931’de,      Atatürk'ün direktifleriyle, 15 Nisan 1931’de, Türk Tarihini Tetkik Cemiyeti ismiyle kurulup, 03 Ekim 1935'te Türk Tarih Kurumu ismini alan dernek, 11 Ağustos 1983 gün ve 2876 sayılı yasa ile, Başbakanlığa bağlı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’na bağlı bir kuruluş haline getirilmiştir.


     Tarih, arkeoloji ve antropoloji alanında, Türkiye’nin en büyük ihtisas kütüphanesine sahip olan Türk Tarih Kurumunun aynı zamanda, Osmanlı Devleti’nin son zamanları, Türk Devrimi ve sonrasına ilişkin belgeler ve anılarla, toplam 21.738 adet fotoğrafın da içinde bulunduğu küçük ancak zengin bir arşivi de vardır. Bağış, satın alma ya da mahkeme yoluyla toplanmış bu malzeme, kurum binasında araştırmacılara açıktır.

VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, VAKIF KAYITLAR ARŞİVİ


      Günümüze kadar vücut bulmuş olan vakıfların (Selçuklu, Beylikler, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait) hukuki dayanağını teşkil eden belgelerin toplandığı en büyük arşiv Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtlar Arşividir.


     Vakıflarla ilgili belgelerin çoğu bugün Vakıf Kayıtlar Arşivinde bulunmakla beraber, bazı vakfiye ve benzeri belgeler, tarihi seyir içerisinde çeşitli sebeplerle ya başka kuruluşlara intikal etmiş (Başbakanlık Osmanlı Arşivi Dairesi Başkanlığı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Topkapı Sarayı Müzesi ve Süleymaniye Kütüphanesi v.b.) ya da çeşitli şahısların elinde kalmış ve hatta bazıları çeşitli ülkelerdeki şahsi koleksiyonlara veya müzelere taşınmıştır.


     Vakıf Kayıtlar Arşivi; vakıf gayri menkullerinin tapusu, yapılacak hizmetlerin nicelik ve niteliklerini içeren vakfiye, ferman, hüccet, berat gibi vakıfla ilgili belgelerin bulunduğu arşivdir. Bu arşivdeki defter ve belgelerde kaydı bulunmayan bir vakıf, hukuki dayanaktan mahrumdur.


     Vakıf Kayıtlar Arşivinde halen 2.370 adet vakfiye ve kütük defteri bulunmakta olup, bu defterlerde 27.021 adet vakfiye ve benzeri belgenin yanında, çeşitli işlemlere ait belgeler bulunmaktadır.

İçerdikleri Belge ve Bilgilerin Niteliklerine Göre Defter Türleri:

Vakfiye defterleri: En kısasından en uzununa kadar çeşitli vakfiyelerin kayıtlı olduğu defterlerdir.

Esas defterleri: (1300/1882 M.) tarihinden sonra tutulmağa başlanmış ve vakıfların şahsiyet kayıtları ile hizmetlilerinin tayin ve tedavül kayıtları gibi işlemleri içeren defterlerdir.

Hazine defterleri: Bu defterler de H. 1300’den evvelki tarihlerden itibaren tutulmuş kayıtların şahsiyet kayıtları mevcuttur. H. 1300’den sonra esas defterlerine nakledilmemiş olan kayıtlar bunlarda bulunmaktadır.

Fihrist defterleri: Yukarıda belirtilen defterlerin fihristleridir.

Tafsil defterleri: H. 1300 tarihinden sonra vakıfların zabıt işlemlerinin, tevliyetle ilgili kayıtların ve hayır hizmetlerini yapan görevlilerin tayin, azil ve buna benzer muamelelerinin ayrıntılı olarak kaydedildiği defterlerdir.

Ferman tafsilleri defterleri: Bunlarda padişah fermanları yazılıdır.

Ahkâm defterleri: Vakıflarla ilgili, padişahlar tarafından verilmiş olan hüküm ve emirlerin yazılı bulunduğu defterlerdir. Bu defterlerde atama, bakım-onarım, müdahalelerin engellenmesi, gelir-gider, keşif, tahsis ve benzeri konuları içeren, bir üst makamı bilgilendirme ve saltanat makamından ferman çıkarılması için yazılan karar ve tezkire gibi belgeler bulunmaktadır.

İlmühaber defterleri: Vakıf yetkilileri ile vekillerinin verdiği vesikalara dair kayıtları ihtiva eder.

Hurufat defterleri: Bu defterlere, alfabetik esasa göre sıralanmış vakıf teşkilatlarının her ne konuda olursa olsun her günkü işlemleri yazılmıştır.

Ferman Fihristleri defterleri: Fermanlardan aramayı kolaylaştırmak için düzenlenmiş rehberlerdir.

Nizâmât defterleri: Bunlar yalnız İstanbul Vakıf Teşkilâtına ait işlemleri tafsilâtlı şekilde ihtiva eder.

Maaş defterleri: 2762 sayılı Vakıflar Kanununun yayımından önce vakıftan intifa hakkı alanlarla muhtaç aylığı alanları gösterirler.

Mühür tatbik defterleri: Vakıflar Teşkilâtı idarî yetkililerinin şahsi ve resmi mühürlerinin bulunduğu defterlerdir.

Hüccet defterleri: Vakıf ilgilileri ve hizmetlileri arasındaki ihtilâflarla vakıf olan köylerin sınır ihtilâfları konusunda vakıf mahkemeleri veya diğer mahkemelerce verilmiş yazılı hükümleri içerir.

Şurut defterleri: Bazı tevcih işlemlerinin kayıtlı olduğu defterlerdir.

TAPU KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, TAPU ARŞİV DAİRESİ BAŞKANLIĞI


      Tapu Arşiv Dairesi Başkanlığı; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki 26 Eylül 1984 tarih ve 3045 sayılı Kanun’un 7’nci maddesine göre Genel Müdürlük Merkez Teşkilatı ana hizmet birimleri arasında yer almaktadır. Tapu Arşiv Dairesi Başkanlığı, 29 Aralık 1953 tarih ve 6206 sayılı Kanunla Tapu Arşiv Müdürlüğü, 19 Kasım 1971 tarih ve 7/3434 sayılı kararname ile Tapu Arşiv Dairesi Başkanlığı adını almış ve 3045 sayılı Kanunla da Tapu Arşiv Dairesi Başkanlığı adı altında görevini sürdürmektedir.


     Yurt içi ve yurt dışında tesis edilmiş tapu kayıt ve belgeleri ile ilgili merkezi ve taşra arşivleme hizmetlerini düzenlemek, kayıt ve belgeleri değerlendirmek, tarihi değeri olan eski yazılı tapu kayıt ve belgelerini yurt içi ve yurt dışından gelen uzmanların çalışmalarına hazırlamak ve yardımcı olmak, sonuçlarını değerlendirmek, modern arşivleme usül ve metotları hakkında araştırmalar yaparak sonuçlarına göre yenilikleri tespit etmek ve uygulamalarını sağlamak, Tapu ve Kadastro birimlerinin mahkemelerin, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının ve ilgililerin isteği üzerine tapu kayıtlarının kopyalarını çıkarmak ve vermek, Osmanlıca yazılı tapu kayıtları gerektiğinde Latin alfabesine çevirmek, hizmetlerini planlamak ve uygulamayı sağlamak vb. gibi görevler Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü, Tapu Arşivi Daire Başkanlığının başlıca görevleri arasındadır.

TÜRK İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ (TİTE) ARŞİVİ


     16 Nisan 1942 tarih ve 4202 sayılı kanunla, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesine bağlı olarak kurulan Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, 04 Kasım 1981 tarih ve 2547 sayılı “Yüksek Öğrenim Kanunu” ile Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne bağlanarak, yüksek lisans ve doktora yaptıran bir akademik birime dönüştürülmüştür.


     TİTE Arşivi kuruluşundan hemen sonra, Türk Devrimi ile ilgili her tür belge, kitap ve objeyi gazetelere ilan vermek; ilgili kişiler ve resmi kurum ve kuruluşlarla yazışarak, bağış ya da satın almak yoluyla toplamaya başlamıştır.


     Bugün itibariyle 90.000 belge, 7.000 civarında fotoğraf, 8.000 kadar kitap, zengin gazete koleksiyonları, bazı film şeritleri ve tamamı sergide hatırı sayılır miktarda objeye sahip bulunan TİTE Arşivi araştırmacılara açıktır.

KIZILAY ARŞİVİ


     Türkiye Kızılay Derneği Arşiv ve Kütüphanesi, 2006 yılında başlayan çalışmalarla modernize edilerek, Türk Kızılayı’nın yenilenen yüzüne yaraşır bir konuma getirilmiştir. Bu çalışmaların birinci adımında, arşiv materyallerinin modern arşivciliğin gerektirdiği ortamda korunması ve araştırmacıların çalışmalarını rahatça sürdürebilmeleri amacıyla, bir arşiv binası oluşturulmuştur.


     Diğer taraftan Türk Kızılayı’nın kuruluş tarihi olan 1868’den günümüze değin oluşmuş tüm belgelerin tasnif çalışmalarına ağırlık verilmiştir. Osmanlıca Belgelerin tasnif işlemlerine 2007 yılında başlanmış olup, halen sürdürülmektedir. Şu ana kadar Kuruluş Dönemi ile Balkan Savaşlarının başladığı 1868-1911 yılları arasındaki belgelerin tasnifi tamamlanmış durumdadır.


     Kızılay Arşivi, Türkiye Kızılay Derneğinin, Kızılay Etimesgut Merkez Deposu ismiyle anılan biriminin yerleştiği arazisi içerisindedir.




I am soooo fake pre-loading this image so the navigation doesn't skip while loading the over state.  I know I could use the sliding doors technique to avoid this fate, but I am too lazy.